Estás en > Matemáticas y Poesía > Matemáticas

MONOGRAFIAS MATEMÁTICAS ~ TEORÍA DE NÚMEROS

CUADRADOS MÁGICOS

METODO DE CONSTRUCCIÓN DE
CUADRADOS MÁGICOS DE ORDEN PAR
(Segunda parte)

PRIMERA PARTE

Otro método de obtención de cuadrados mágicos de orden par, puede aplicarse si se conoce un cuadrado mágico de orden mitad.

Comenzamos obteniendo una matriz cuadrada auxiliar de dimensión par (la misma que la del cuadrado mágico que se desea obtener) formada únicamente por los números 1, 2, 3 y 4 cuyas filas, columnas o diagonales sumen \( 5·(n/2) \) dónde n es la dimensión del cuadrado mágico que se quiere construir. Por ejemplo, de dinesión 6
Los elementos de esta matriz auxiliar, son submatrices de dimensión 2x2 en la que sus columnas sumen 5. Es decir:
    \( A_{11} = \left[
    \begin{array}{cc}
    1 & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right]\)
Y vamos formando una columna de matrices de este tipo de modo que el elemento 1 de cada una de ellas vaya trasladándose en sentido contrario al de las agujas del reloj. Tenemos entonces una columna de n matrices \( A_{11} \), que formarán las dos primeras columnas de la matriz auxiliar.
Tenemos así:
    \( \left(
    \begin{array}{ccc}
    \left|
    \begin{array}{cc}
    \bar{1}& 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& A_{12} & A_{13} \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    \bar{1}& 3 \\
    \end{array}
    \right|& A_{22} & A_{23} \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & \bar{1} \\
    \end{array}
    \right|& A_{32} & A_{33} \\
    \end{array}
    \right) \)
La segunda columna de matrices se construye de modo análogo a la primera columna pero con la precaución de que los elementos que van a pertenecer a la traza de la matriz auxiliar sean los dos no colocados en ella en el primer caso, es decir:
    \( \left(
    \begin{array}{ccc}
    \left|
    \begin{array}{cc}
    \bar{1} & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& A_{12} & A_{13} \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    \bar{1} & 3 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    1 & 3 \\
    \end{array}
    \right|& A_{23} \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & \bar{1} \\
    \end{array}
    \right|& A_{32} & A_{33} \\
    \end{array}
    \right) \)
Y continuando:
    \( \left(
    \begin{array}{ccc}
    \left|
    \begin{array}{cc}
    \bar{1} & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    \bar{1} & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& A_{13} \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    \bar{1} & 3 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    1 & 3 \\
    \end{array}
    \right|& A_{23} \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & \bar{1} \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & \bar{1} \\
    \end{array}
    \right|& A_{33} \\
    \end{array}
    \right) \)
La tercera columna se construye de modo análogo pero haciendo que la matriz \( A_{33} \) igual que la \( A_{11} \).
El mecanismo se continúa hasta llegar a la \( [(n/2)-1]-ésima \) columna de matrices:
    \( \left(
    \begin{array}{ccc}
    \left|
    \begin{array}{cc}
    \bar{1} & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    \bar{1} & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & \bar{1} \\
    \end{array}
    \right| \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    \bar{1} & 3 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    \bar{1}& 3 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    3 & \bar{1} \\
    2 & 4 \\
    \end{array}
    \right| \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & \bar{1} \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & \bar{1} \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    \bar{1}& 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right| \\
    \end{array}
    \right) \)
En este punto, puesto que no están ajustadas las sumas de todas las filas y columnas (como se puede comprobar) , se ajustan primero las dos cuyos elementos pertenecen a las diagonales, después todas las filas menos las dos primeras y las cuatro últimas y finalmente colocando los elementos restantes. Para aclarar lo dicho continuamos con el ejemplo:
    \( \left(
    \begin{array}{ccc}
    \left|
    \begin{array}{cc}
    1 & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    1 & 3 \\
    4 & 2 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    3& 4 \\
    1& 2 \\
    \end{array}
    \right| \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    1 & 3 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    4 & 2 \\
    1 & 3 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 1 \\
    3 & 4 \\
    \end{array}
    \right| \\
    \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & 1 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 4 \\
    3 & 1 \\
    \end{array}
    \right|& \left|
    \begin{array}{cc}
    2 & 1 \\
    4 & 3\\
    \end{array}
    \right| \\
    \end{array}
    \right) \)
Una vez obtenida la matriz auxiliar en la que todas las filas, columnas y diagonales suman 15, tomamos la matriz mágica de dimensión \( (n/2)\times(n/2) \), en nuestro caso 3x3 y hacemos como se ha indicado en la primera parte:
    \( \left|
    \begin{array}{ccc}
    4 & 3 & 8 \\
    9 & 5 & 1 \\
    2 & 7 & 6 \\
    \end{array}
    \right| \)
De ese modo obtenemos:
    \( \left|
    \begin{array}{cccccc}
    13&15&9&11&31&32\\
    16&14&12&10&29&30\\
    36&34&20&18&2&1\\
    33&35&17&19&3&4\\
    6&8&26&28&22&21\\
    7&5&27&25&24&23\\
    \end{array}
    \right| \)
Se comprueba,como es natural, que suma mágica es:
    \( \displaystyle \frac{n(n^2+1)}{2} = \frac{6(6^2+1)}{2} = 111 \)
Si tomamos ahora, por ejemplo, cuadrado mágico 5x5:
    \( \left|
    \begin{array}{ccccc}
    12&9&20&3&21\\
    19&11&2&25&8\\
    10&22&13&16&4\\
    23&5&6&14&17\\
    1&18&24&7&15\\
    \end{array}
    \right| \)
Y la matriz auxiliar:
    \( \left|
    \begin{array}{cccccccccc}

    1&4&3&2&1&4&2&3&1&4\\
    2&3&1&4&2&3&1&4&2&3\\
    3&2&4&1&3&2&3&2&3&2\\
    4&1&3&2&4&1&4&1&4&1\\
    1&4&2&3&3&2&2&3&4&1\\
    2&3&1&4&4&1&1&4&2&3\\
    2&3&4&1&3&2&4&1&2&3\\
    4&1&3&2&1&4&2&3&4&1\\
    4&1&3&2&1&4&2&3&1&4\\
    2&3&1&4&3&2&4&1&2&3\\
    \end{array}
    \right| \)
Resulta:
    \( \left|
    \begin{array}{cccccccccc}

    45&48&35&34&77&80&10&11&81&84\\
    46&47&33&36&78&79&9&12&82&83\\
    75&74&44&41&7&6&99&98&31&30\\
    76&73&43&42&8&5&100&97&32&29\\
    37&40&86&87&51&50&62&63&16&13\\
    38&39&85&88&52&49&61&64&14&15\\
    90&91&20&17&23&22&56&53&66&67\\
    92&89&19&18&21&24&54&55&68&65\\
    4&1&71&70&93&96&26&27&57&60\\
    2&3&69&72&95&94&28&25&58&59\\
    \end{array}
    \right| \)
cudrado mágico 10x10,de suma mágica, 505.

Sea finalmente, por ejemplo, el cuadrado mágico 7x7:
    \( \left|
    \begin{array}{ccccccc}
    22&31&40&49&2&11&20\\
    21&33&32&41&43&3&12\\
    13&15&24&33&42&44&4\\
    5&14&16&25&34&36&45\\
    46&6&8&17&26&35&37\\
    38&47&7&9&18&27&29\\
    30&39&48&1&10&19&28\\
    \end{array}
    \right|\)
Y con la matriz auxiliar:
    \(\left|
    \begin{array}{cccccccccccccc}
    1&3&2&4&2&4&1&3&1&3&3&4&1&3\\
    4&2&3&1&3&1&4&2&4&2&2&1&2&4\\
    4&2&3&1&3&1&4&2&4&2&3&1&3&2\\
    1&3&4&2&4&2&1&3&1&3&2&4&4&1\\
    2&4&1&3&1&3&2&4&2&4&1&3&1&4\\
    3&1&4&2&4&2&3&1&3&1&4&2&2&3\\
    3&1&4&2&4&2&3&1&3&1&4&2&3&2\\
    2&4&1&3&1&3&2&4&2&4&1&3&4&1\\
    1&3&2&4&2&4&1&3&1&3&2&4&4&1\\
    4&2&3&1&3&1&4&2&4&2&3&1&3&2\\
    4&2&1&3&1&3&4&2&4&2&2&1&2&4\\
    1&3&2&4&2&4&1&3&1&3&3&4&3&1\\
    2&4&1&3&1&3&2&4&3&4&1&3&1&3\\
    3&1&4&2&4&2&3&1&2&1&4&2&2&4\\
    \end{array}
    \right| \)
Resulta:
    \( \left| \begin{array}{cccccccccccccc} 85&87&122&124&158&160&193&195&5&7&43&44&77&79\\ 88&86&123&121&159&157&196&194&8&6&42&41&78&80\\ 84&82&91&89&127&125&164&162&172&170&11&9&47&46\\ 81&83&90&92&126&128&161&163&169&171&10&12&48&45\\ 50&52&57&59&93&95&130&132&166&168&173&175&13&16\\ 51&49&60&58&96&94&131&129&167&165&176&174&14&15\\ 19&17&56&54&64&62&99&97&135&133&144&142&179&178\\ 18&20&53&55&61&63&98&100&134&136&141&143&180&177\\ 181&183&22&24&30&32&65&67&101&103&138&140&148&145\\ 184&182&23&21&31&29&68&66&104&102&139&137&147&146\\ 152&150&187&185&26&25&36&34&72&70&107&105&114&116\\ 149&151&186&188&27&28&33&35&69&71&106&108&115&113\\ 118&120&153&155&189&191&3&4&38&40&73&75&109&111\\ 119&117&156&154&192&190&2&1&39&37&76&74&110&112\\ \end{array} \right|\)
cudrado mágico 14x14,de suma mágica, 1379.
Y para guinda, ponemos aquí un cuadrado supemágico de orden 16 :
    \( \left|
    \begin{array}{cccccccccccccccc}
    81&138&240&55&234&49&144&87&239&56&82&137&88&143&50&233\\
    40&255&153&6&159&72&249&34&154&65&39&256&33&250&71&160\\
    187&100&6&221&117&174&19&204&5&222&188&99&203&20&173&118\\
    206&21&115&172&4&219&102&189&116&171&205&22&190&101&220&3\\
    184&111&110&9&15&216&105&178&10&209&112&183&177&106&215&16\\
    193&26&167&128&122&161&32&199&127&168&25&194&200&31&162&121\\
    43&244&77&150&148&75&246&45&149&78&243&44&46&245&76&147\\
    94&133&60&227&229&62&131&92&228&59&134&93&91&132&61&230\\
    186&97&7&224&1&218&103&192&8&223&185&98&191&104&217&2\\
    207&24&114&169&120&175&18&201&113&100&208&23&202&17&176&119\\
    84&139&237&54&158&69&252&35&238&53&83&140&36&251&70&157\\
    37&254&156&67&235&52&141&86&155&68&38&253&85&142&51&236\\
    95&136&57&226&232&63&130&89&225&58&135&96&90&129&64&231\\
    42&241&80&151&145&74&247&48&152&79&242&41&47&248&73&146\\
    196&27&166&125&123&164&29&198&126&165&28&195&197&30&163&124\\
    181&110&211&12&14&213&108&179&11&212&109&182&180&107&214&13\\
    \end{array}
    \right|\)
En este cuadrado tenemos una serie de números mágicos:
    1º) Todas las filas, columnas y diagonales principales uman 2056
    2º) Los subcuadrados de orden 8 son mágicos con suma 1028.
    3º) Los subcuadrados de orden 4 son mágicos con suma 514.
    4º) La suma de los elementos de los subcuadrados de orden 2 es 514.
    5º) La suma de los cuatro elementos situados en la misma posición relativa de cada submatriz de orden ocho da 514.
Es fácil encontrar otras agrupaciones que dan como suma alguno de los números especificados.
¿Te han sido de utilidad estos apuntes sobre cuadrados mágicos par?.- ¡Recomiénda esta página!



Página publicada por: José Antonio Hervás